Błąd
  • XML Parsing Error at 1:98. Error 9: Invalid character
wtorek, 16 sierpnia 2011 08:32

ALEKSANDRWKA I ZNAMIENKA - WIOSKI MAZURSKIE NA SYBERII

Bdc pierwszy raz na Syberii na jesieni w 1991 r. odkryem dwie wioski mazurskie - Aleksandrwk w Kraju Krasnojarskim i Znamienk w Republice Chakasji , w ktrych duy odsetek mieszkacw do dnia dzisiejszego mwi po mazursku. Byem pierwszym rodakiem z Polski, ktry dotar do nich po II wojnie wiatowej. W 2000 r. ponownie odwiedziem Znamienk i zauwayem w niej due zmiany spoeczno-ekonomiczne, kulturowe i inne.

Polacy w Kraju na og uwaaj, e na Syberi trafiali zesacy po powstaniach narodowych i w okresie deportacji stalinowskich. Natomiast mniej wiedz o dobrowolnym osadnictwie na Syberii pod koniec XIX i na pocztku XX w. w wyniku ktrego powstao wiele polskich wiosek. Niektre z nich takie jak: Biaystok w obwodzie tomskim, Wierszyna w obwodzie irkuckim i Aleksandrwka w Kraju Krasnojarskim przetrway do dnia dzisiejszego. W okresie zaborw Polacy udawali si za prac, za chlebem i ziemi nie tylko do USA, Kanady, Brazylii, Francji, Niemiec i innych krajw zachodnich, ale rwnie na Syberi.

W 1897 r. przyby dobrowolnie na Syberi Aleksander Kiersz pocigajc za sob innych rodakw, midzy innymi z Mazur. Pocztki ich osadnictwa byy bardzo trudne. Najpierw budowali sobie ziemianki i karczowali lasy, aby uzyska ziemi pod upraw. Posiadali kilkuhektarowe gospodarstwa. Nastpnie stawiali drewniane domy. Aleksander Kiersz mia czterech onatych synw i kady z nich mia po kilkoro dzieci. Dosy liczna bya te rodzina Bartnickich. Wrd rodzin polskich s takie nazwiska jak: Krusko, Sysko, Cykao, Jesko, Sidlik, Pawelczyk.

Dawniej rodziny w Aleksandrwce byy wielodzietne. Przecitnie w rodzinie byo 5-6 dzieci. Trafiao si rwnie po 8-9 a niekiedy kilkanacie. Od pierwszego osadnika Aleksandra Kiersza nazwano wiosk Aleksandrwk. Aleksander Kiersz by niskiego wzrostu i nazywano go Ksanderek. W Aleksandrwce spotkaem w 1991 r. ponad 80 letniego Kiersza (wnuka Aleksandra) rwnie o niskim wzrocie. W 2000 r. odwiedziem w Znamience jego brata Aleksandra Kiersza take niskiego liczcego ok 85 lat. Jego te nazywano Ksanderek. Pokaza mi swj dowd osobisty w ktrym mia wpisan narodowo polsk.

Aleksandrwka posiada tylko jedn ulic o nazwie Sibirskaja. Znajduje si na niej ok. 50 domw. W 1991 r. Aleksandrwka liczya ok. 200 mieszkacw. Sporo domw jest opuszczonych w zwizku z migracj kolejnych pokole do miast, przewanie do Abakanu i Krasnojarska. Zachowa si dom z bali pierwszego osadnika Aleksandra Kiersza oraz zdjcia rodzinne z 1905 r. z ssiadami Bartnickimi.

Ludno pochodzenia polskiego w Aleksandwce jeszcze kilkanacie lat temu stanowia 70 proc. Czysto polskich maestw byo 80 proc., polsko-niemieckich 10 proc., polsko-rosyjskich 5 proc., czysto rosyjskich 3 proc. Starsze pokolenie do dnia dzisiejszego mwi gwar mazursk. Obecnie w Alekandrwce mieszka tylko ok.80 osb. W latach 90. z tej wioski wyjechao do Niemiec kilka rodzin niemieckich. Jedna z nich miaa dziesicioro dzieci w wieku od lat kilku do 20. Ojciec tej rodziny jako szef baptystw prowadzi dwa razy w tygodniu naboestwo w Domu Modlitwy. Baptyci obchodzili niedawno w Aleksandrwce 100 lat istnienia.

Dziki wierze baptystw ludno Aleksandrwki bya na wysokim poziomie moralnym. Nie naduywano alkoholu, nie byo przstpstw kryminalnych i rozwodw. Polscy Mazurzy byli bardzo pracowici i dorobili si wasnych gospodarstw. W latach 30. XX w. odebrano im ziemi, ktr uprawiali i wcielono ich do kochozu. W okresie terroru stalinowskiego w latach 1937-1938 NKWD wygarno z domw wikszo mczyzn i ich rozstrzelano. Mimo tych przeladowa w czasie kolejnych spisw ludnoci deklarowali narodowo polsk chocia nigdy w Polsce nie byli. Bdc baptystami zachowali yw wiar. W okresie systemu ateistyczno-komunistycznego niektrzy chodzili do pracy w sowchozie z Bibli w kieszeni.

Do 1975 r. bya w Aleksandrwce omioklasowa szkoa. W kadej klasie byo po kilkanacie uczniw. Nastpnie ograniczono w wiosce szko do trzech klas podstawwki. Uczniw starszych klas dowoono autobusem do miejscowoci Soba oddalonej 7 km, gdzie jest jedenastoletnia szkoa. Tylko nieliczni po maturze odbywali studia wysze i po ich zakoczeniu podejmowali prac w miastach.

W czasie mojej wizyty bya w Aleksandrwce przychodnia lekarska w ktrej zatrudniony by jeden lekarz. Bya te biblioteka. Funkcjonowa Dom Modlitwy prowadzony przez Baptystw. Czynny by klub i jeden sklep wielobranony.

Mieszkacy Aleksandrowki byli zyci ze sob. Zarwno w weselach jak i pogrzebach brali udzia prawie wszyscy. Zmarych grzebie si na miejscowym cmentarzu usytuowanym na kocu wioski nad ktrym dominuje drewniany wysoki krzy katolicki.

Aleksandrwka jest otoczona lasami w przeciwiestwie do Znamienki, gdzie przewaaj stepy. Znamienka posiada 9 ulic. Istnieje w niej urzd gminny, poczta, sklepy, piekarnia, cegielnia i fabryka asfaltu. Obok wioski przepywa maa rzeka a przy szkole znajduje si duy staw.

Po II wojnie wiatowej sporo polskich Mazurw przesiedlio si z Aleksandrwki do Znamienki ze wzgldu na lepszy tu klimat. Jednak do dnia dzisiejszego utrzymuj midzy sob wizi rodzinne i ssiedzkie mimo, e te wioski s oddalone od siebie o ponad 200 km. O

Ciesz si, e dr Sergiusz Leoczyk, prezes Kulturalno-Narodowej Organizacji "Polonia" w Republice Chakasji i redaktor "Rodakw" zatroszczy si o odrodzenie polskoci w Znamience, kierujc tam przed kilku laty nauczyciela z Polski pracujcego w Abakanie, aby naucza potomkw polskich Mazurw jzyka i historii Polski. Dobrze, e pani Olga Szuszenaciewa Polka mieszkajca w Znamience dziki inspiracji dr Leoczyka i przejcia kursu w Polsce naucza modzie szkoln jzyka polskiego, piosenek i tacw ludowych przybliajc jej praojczyzn przodkw.

Znamienka w przeciwiestwie do Aleksandrwki posiada 9 ulic i mieszka w niej ok.1500 osb, w tym spory odsetek stanowi osoby pochodzenia polskiego, ktrych przodkowie przywdrowali do Aleksandrwki. Rodzina Bartnickich u ktrej zatrzymaem si na kilka dni w cigu czterech pokole rozrosa si do ok. 150 osb. Obecnie wikszo ich potomkw wywodzi si z rodzin mieszanych.

Duo osb z polskimi korzeniami przenioso si ze Znamienki do miast i awansowao pod wzgldem spoeczno-zawodowym. Dyrektor miejscowej szkoy Wiktor Wrblewski, potomek zesaca po Powstaniu Styczniowym 1863 r., poinformowa mnie, e ponad 100 uczniw maturzystw ze Znamienki ukoczyo studia wysze. Jest to ogromny awans pod wzgldem wyksztacenia i pozycji spoeczno-zawodowej.

Chlub Znamienki jest 11 klasowa szkoa. Gdy byem pierwszy raz w Znamience w 1991 r., to w szkole doliczyem si 334 uczniw, ktrych nauczao 25 nauczycieli, w tym 5 pochodzenia polskiego: Ludmia Kalinowska, Ludmia Guzik, Tatiana Winnik, Wodzimierz Wrblewski i Wiktor Bartnicki. Od kilkudziesiciu lat dyrektorem szkoy jest Wiktor Wrblewski. Dobrze, e obecnie naucza w szkole jzyka polskiego pani Olga.

Dawniej sowchoz w Znamience o powierzchni 47 tys. ha zatrudnia 700 osb. Sowchoz posiada ponad 100 traktorw, 46 kombajnow i 10 samochodw ciarowych. Majc nadwyki finansowe kilkanacie lat temu ufundowa dla szkoy 13 komputerw. Widzc je w 1991 r. byem zaszokowany, poniewa w Polsce w tym okresie nie byo jeszcze komputerw w szkoach wiejskich. Mieszkacy Znamienki posiadali ponad 200 samochodw osobowych i jeszcze wicej motocykli.

Po zlikwidowaniu sowchozu zaszy w Znamience due przeobraenia w dziedzinie ekonomicznej. Mieszkacy wioski stracili prac i znaleli si w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Zaczli utrzymywa si z dziaek przyzagrodowych, hodowli zwierzt i drobiu. Od kilku lat maj prawo uprawia po 29 ha ziemi na 1 osob, ale mog sobie na to pozwoli tylko nieliczni posiadajcy traktory i inne maszyny oraz siy do pracy. W zwizku z trudn sytuacj przecitna ycia mczyzn obniya si o kilka lat. Pracujcy wczeniej w sowchozie przestali otrzymywa zapat, zasiek czy te emerytur. Nie mieli pienidzy na zakup lekarstw.

Tylko modsi i bardziej aktywni potrafili przestawi si w nowej rzeczywistoci spoeczno-ekonomicznej. Niektrzy zwikszyli hodowl zwierzt, aby mc sprzeda maso, ser, jajka, miso w oddalonym o 80 km Abakanie. Wiktor Bartnicki w ramach tzw.reprywatyzacji pierwszy zacz hodowa pszczoy i mia due zbiory miodu. Majc traktor i innne maszyny zacz uprawia kilkadziesit hektarw ziemi pooonej w stepie.

Bardzo przeyem w Znamience dwukrotny udzia w doynkach w Domu Modlitwy organizowanych przez Baptystw, ktre miay wybitnie religijny charakter. Pod kierunkiem nauczycielki pani Olgi grupa modziey szkolnej wykonaa kilka pieni w jzyku polskim.

Aleksandrwka i Znamienka gboko zapady w mojej pamici i sercu. Czsto wracam do nich mylami. Od mieszkacw tych wiosek doznaem wiele dobroci za co jestem Im bardzo wdziczny.

Jan GRUSZYSKI

Publikacja za zgod

rdo tekstu oraz album z fotografiami

http://www.rodacy.ru/r29_alek.htm

Na zdjciach ze zbiorw Jana Gruszyskiego:

Aleksander Kiersz. W dowodzie osobistym ma wpisane - Polak (Znamienka, 2000 r.)

 

Strona powstala dzieki wsparciu finansowemu
Narodowego Funduszu Ochrony Srodowiska
oraz Funduszu Partnerstwa